Кожны год 25 мая беларусы адзначаюць асаблівае свята — Дзень беларускага ручніка. Гэта не проста даніна павагі да старадаўняга прадмета побыту, а нагода яшчэ раз задумацца пра тое, як шмат значыў і значыць ручнік у жыцці нашага народа. Пра традыцыі, звязаныя з ручніком, нам распавёў краязнаўца з Загор’я Юрый Бабак.

Ручнік увайшоў у побыт беларуса з глыбокай старажытнасці і вядомы як прадмет абраднасці і творчасці. Ён быў неад’емнай часткай упрыгожання сялянскай хаты, але значэнне яго куды глыбейшае за простую дэкарацыю.

«Ручнік — гэта сімвал сувязі чалавека з роднымі і продкамі, — расказвае Юрый Бабак. — У нашых вёсках раней казалі: дом, у якім няма ручніка, падобны да сям’і, у якой няма дзяцей. Без ручніка хата лічылася пустой, нежывой, без душы».

Ручнік суправаджаў беларуса на працягу ўсяго жыцця — ад нараджэння да смерці. Ім упрыгожвалі іконы ў чырвоным куце, на ручніку выносілі хлеб-соль дарагім гасцям, на ручнік прымалі нованароджанае дзіця. Ён быў абавязковай часткай вясельных вянчальных абрадаў і ўваходзіў у пасаг нявесты. На ручніках апускалі і праводзілі нябожчыка ў іншы свет.

«У жыцці чалавека выкарыстоўваліся самыя розныя віды ручнікоў, — тлумачыць краязнаўца. — Ад самых простых уціральнікаў да адмысловых, абрадавых. Быў спецыяльны ручнік — «надзежнік», якім накрывалі хлебную дзяжу. У рушніках-«трапкачах» жанчыны насілі абед у поле сваім мужчынам».

Асаблівае месца ў народнай традыцыі займаў ручнік-абыдзеннік. Яго ткалі ў складаныя для вёскі моманты — пры засусе, эпідэміі, цяжкай хваробе.

«Абыдзеннік — гэта ручнік, які трэба было выткаць за адзін дзень або адну ноч, — гаворыць Юрый Бабак. — Жанчыны збіралі лён па дамах, спрадалі з яго нітку і ткалі палатно ў адведзены тэрмін. Далейшыя дзеянні з абыдзеннікам маглі быць рознымі, але сэнс быў адзін — абараніць селішча і яго жыхароў ад бяды. Гэта быў магутны абярэг, створаны супольнай працай усёй грамады».

Ручнік-набожнік, які вешалі на іконы, лічыўся сімвалам найвышэйшай божай сілы, а арнамент на яго канцах — малітоўным звяртаннем чалавека да Бога. На вялікія святы хата ўпрыгожвалася самымі прыгожымі, святочнымі ручнікамі. Без іх не абыходзілася ніводная важная падзея — ад сватаўства да пераезду маладых у дом жаніха.

«Існавалі і так званыя аброчныя ручнікі, — адзначае краязнаўца. — Яны выконвалі духоўную сувязь чалавека з Богам. Праз іх людзі прасілі здароўя, шчасця для сям’і, дапамогі ў цяжкіх жыццёвых сітуацыях. Такія ручнікі вешалі на прыдарожныя крыжы, насілі ў цэрквы і касцёлы».

На беларускім ручніку можна ўбачыць разнастайныя віды арнаментаў, якія сімвалізуюць зямлю, неба, прыроду. Вышыўка прадстаўлена кветкамі, звярамі, птушкамі. І ў ткацкай, і ў вышывальнай тэхніках ёсць свае нюансы: вышываюць крыжыкам, гладдзю, рэшэлье, выкарыстоўваюць самыя розныя ўзоры і ніткі — ад чорных да самых яркіх, насычаных колераў. Канцы ручніка традыцыйна завяршаюцца вузельчыкавым карункам.

«Каб атрымаць ручнік, лён трэба пасеяць, вырасціць, потым зрабіць з яго валакно, нітку, — кажа Юрый Бабак. — Для ткацтва гэта вельмі працаёмкая работа. У кожны ручнік ткачыха ўкладвала не толькі рукі, але і душу, і думкі, і малітвы. Таму кожны ручнік — унікальны».

Традыцыя ручніка дае нам магчымасць дакрануцца да таго і іншага свету, да нашых продкаў. Гэта жывая ніць, якая звязвае нас з мінулым і дапамагае захаваць нашу малую радзіму. У Дзень беларускага ручніка варта спыніцца, узяць у рукі гэтую тканіну, удыхнуць пах льну і ўспомніць — мы тут не выпадковыя. За намі — стагоддзі, за намі — рукі нашых бабуль і прабабуль, за намі — Беларусь.