Смаргонскія баранкі — кулінарны сімвал беларускага горада Смаргонь. Іх гісторыя налічвае некалькі стагоддзяў і цесна звязана з мясцовай культурай.

Вытокі традыцыі (XVII стагоддзе)

Першыя баранкі з’явіліся ў Смаргоні ў XVII стагоддзі. Іх узнікненне звязваюць са знакамітай «Мядзведжай акадэміяй» — школай дрэсіроўкі мядзведзяў. Спачатку баранкі (тады іх называлі «абваранкі») служылі кормам для мядзведзяў: павадыры бралі іх у дарогу як своеасаблівыя «хлебныя кансервы» — вырабы доўга не псаваліся і былі зручныя ў транспарціроўцы.

Працэс стварэння быў просты: палосачкі цеста з мукі і вады абварвалі ў кіпені, а потым высушвалі. З цягам часу з прамых палосак сталі фарміраваць кольцы — так іх было зручней нанізваць на вяроўкі.

Росквіт вытворчасці (XVIII–XIX стагоддзі)

Паступова ласунак ацанілі людзі, і ў Смаргоні пачалася масавая вытворчасць баранак. Да XIX стагоддзя амаль усё мяшчанскае насельніцтва горада было занята іх выпяканнем. Да пачатку XX стагоддзя ў горадзе дзейнічала каля 80 пякарняў.

Жанчыны, якія займаліся выпяканнем, называліся «абвараначніцамі». Яны працавалі цэлымі сем’ямі: цеста замешвалі глыбокай ноччу, а да раніцы ўжо тапілі печы. Гатовыя баранкі нанізвалі на папяровую вяроўку і прадавалі звязкамі.

Смаргонскія баранкі карысталіся попытам далёка за межамі горада. Іх вазілі на вясновы кірмаш «Казюкі» ў Вільню, пастаўлялі ў Ліду, Гродна, Мінск, а таксама адпраўлялі цягнікамі ў Варшаву, Маскву і Санкт-Пецярбург.

Сучасны стан

Пасля Другой сусветнай вайны традыцыя амаль знікла, а дакладны гістарычны рэцэпт быў страчаны — гаспадыні трымалі яго ў сакрэце. Сёння прадпрымаюцца спробы адрадзіць старажытнае рамяство. У Смаргоні праводзяць фестываль-кірмаш «Смаргонскія баранкі», у мясцовым краязнаўчым музеі распавядаюць пра гісторыю гэтага ласунку.

Рэцэпт смаргонскіх баранак (спрошчаная версія)

Прапануем адаптаваны рэцэпт, які аднаўляе дух старажытнага ласунку.

Інгрэдыенты

Для прыгатавання вам спатрэбяцца: 

мука пшанічная — 3 шклянкі (450–500 г), 

вада — ½ шклянкі (100–120 мл), 

масла расліннае або масла сметанковае — 1 ст. лыжка (15 мл / 15 г), 

соль — дробка (2–3 г), 

яйкі — 2 шт., 

мак, тмін, кунжут або цукар для абсыпкі (па жаданні), 

мёд — 2 ст. лыжкі (50 г) для абваркі.

Пакрокавая інструкцыя

Пачніце з замесу цеста. У глыбокай місцы змяшайце ваду, яйкі, масла і соль. Паступова ўводзьце муку, замешваючы ўпругае, але не занадта крутое цеста — яно павінна лёгка ліпнуць да рук. Замешвайце 5–7 хвілін да гладкасці, потым накрыйце ручніком і дайце «адпачыць» 15–20 хвілін.

Далей займіцеся фарміраваннем баранак. Падзяліце цеста на 12–15 роўных частак. Кожную частку раскатайце ў жгут таўшчынёй 0,8–1,2 см і даўжынёй каля 25–30 см. Злучыце канцы жгута, добра скрапляючы іх, каб не разышліся пры варцы. Класічны памер баранкі — дыяметр кольца 6–8 см.

Наступны этап — абварка. Ускіпяціце 1–1,5 л вады з мёдам. Апускайце нарыхтоўкі па 3–4 шт. і варыце 1–2 хвіліны пасля ўсплывання, акуратна памешваючы. Дастаньце шумоўкай і выкладзіце на талерку.

Цяпер перайдзіце да абсыпкі і выпякання. Пакуль баранкі гарачыя, абвальвайце іх у маку, тміне, кунжуце або цукры. Выкладзіце на бляху, застеленую пергаментам. Выпякайце 10–15 хвілін пры 200–230 °C да залацістага колеру. Для дасягнення хрусткага эфекту падсушыце вырабы яшчэ 10–15 хвілін пры тэмпературы 100 °C.

Парады для ідэальнага выніку

Каб баранкі атрымаліся як трэба, звярніце ўвагу на выбар мукі: лепш выкарыстоўваць хлебную з высокім утрыманнем бялку — яна забяспечыць патрэбную ўпругасць цеста. Сачыце за таўшчынёй жгута: класічныя баранкі тонкія, з дыяметрам жгута 0,8–1,2 см і дыяметрам кольца 6–8 см. Эксперыментуйце з абсыпкай: для салодкага варыянту падыдзе цукар або карыца, для несалодкага — соль з чорным перцам, а для традыцыйнага смаку — мак або тмін.

Што датычыць захоўвання, традыцыйныя «абваранкі» захоўвалі свежасць на працягу 48 гадзін. Каб прадоўжыць тэрмін захоўвання, падсушце баранкі ў духоўцы: так яны стануць хрусткімі і праслужаць даўжэй.

Падача

Падавайце смаргонскія баранкі да чаю, малака або травянага настою — і хай шматок беларускай гісторыі ўпрыгожыць ваш стол!

Фота shliah.by